بررسی فقهی-حقوقی ضمان ناشی از نقص سامانه‌های اطلاعاتی در فرایند تربیت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه حقوق، واحدقشم، دانشگاه آزاد اسلامی، قشم، ایران

2 دکترای حقوق خصوصی، استادیار گروه حقوق، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهر قدس ، تهران، ایران

3 استادیار گروه حقوق، دانشگاه غیر انتفاعی رجا، قزوین، ایران

10.22034/mft.2021.8793.1081

چکیده

سامانه‌های اطلاعاتی دیجیتالی و نرم‌افزارها، بدون شک از مهم‌ترین ابزارها و عناصر مؤثر در حیات اجتماعی بشر محسوب می‌شوند؛ به‌گونه‌ای‌که نقش عظیمی در ساحات زندگی اجتماعی، اقتصادی، علمی و آموزشی جامعه ایفا می‌کنند. در این میان، نظام تعلیم و تربیت نیز از وجود این سامانه‌ها بی‌بهره نیست و امروزه، از مؤلفه‌های تسریع‌کننده در امر آموزش و تربیت، به‌کارگیری سامانه‌ها و نرم‌افزارهای اطلاعاتی هستند که بستر لازم برای بسیاری از فعالیت‌ها و اقدامات تربیتی اعم از آموزشی و تربیتی را فراهم می‌آورند و به‌عنوان بازویی توانا، عاملین تربیت را در امر تعلیم و تربیت یاری می‌رسانند؛ اما سؤالی که تحقیق حاضر به دنبال آن است، این‌که بر ایراد عیب و نقص سامانه‌ها و نرم‌افزارهای اطلاعاتی به فرایند تربیت یا متربی، چه احکام فقهی و حقوقی مترتب می‌گردد؟ آیا تولیدکنندگان این نوع از نرم‌افزارها در صورت عیب و نقص، مسئولیت دارند؟ آیا در شرع نسبت به جبران خسارات ناشی از نقص سامانه‌های اطلاعاتی، ادله‌ای وجود دارد؟ به نظر می‌رسد بر اساس قواعد فقهی مانند قاعده «لاضرر، اتلاف، غرور»، بتوان خسارت ناشی از سامانه‌های مذکور و مسئولیت مدنی تولیدکنندگان نرم‌افزارها را اثبات نمود. البته بررسی موضوع مورد تحقیق، بر اساس حقوق موضوعه و با تمسک به نظریه‌هایی مانند «نظریه تقصیر، ایجاد خطر، مختلط، تضمین حق و نظریه مسئولیت محض» به نظر راه را برای بررسی فقهی مسئله هموارتر می‌سازد. نتیجه اجمالی نوشتار حاضر، ثبوت ضمان و عدم رفع مسئولیت تولیدکنندگان سامانه‌های دیجیتالی و نرم‌افزاری به علت نقص است.
 
 

کلیدواژه‌ها


  1. اسعدی، محمد و همکاران، آسیب‌شناسی جریان‌های تفسیری، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، چاپ اول، 1389.
  2. اصلانی، حمیدرضا، «مفهوم و جایگاه تقصیر»، الهیات و حقوق، شماره 6 و 7، 1384ش.
  3. امامی، حسن، حقوق مدنی، انتشارات اسلامیه، تهران، چاپ سی و دوم، 1390ش.
  4. انصاری، مرتضی بن محمد امین، کتاب المکاسب، قم، مجمع الفکر الاسلامی، 1423ق.
  5. انصاری، مسعود و طاهری، محمدعلی، دانشنامه حقوق خصوصی، نشر سمت، تهران، چاپ چهارم، 1395ش.
  6. آخوند خراسانی، محمدکاظم، کفایة الاصول، مؤسسة النشر الإسلامی التابعة لجماعة المدرسین بقم المشرفة، قم، الطبعة السابعة، 1423ق.
  7. آل کاشف، محمد الحسین، تحریر المجله، مکتبة الفیروز آبادی، 1359ق.
  8. جعفرزاده، علی، دوره حقوق مدنی (الزامات بدون قرارداد و ضمان قهری)، نشر جنگل، تهران، 1390ش.
  9. جعفری لنگرودی، محمدجعفر، مبسوط در ترمنولوژی حقوق، نشر گنج دانش، تهران، 1378ش.
  10. جعفری لنگرودی، محمدجعفر، مبسوط در ترمنولوژی حقوق، انتشارات گنج دانش، تهران، 1388ش.
  11. جمعی از نویسندگان، درسنامه فلسفه حقوق، انتشارات مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی؟ق؟، قم، چاپ اول، 1387ش.
  12. حکمت‌نیا، محمود، مبانی مالکیت فکری، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، تهران، چاپ اول، 1386ش.
  13. داراب‌پور، مهراب، مسئولیت‌های خارج از قرارداد، نشر مجد، تهران، 1396ش.
  14. دهخدا، علی‌اکبر، لغت نامه، دانشکده ادبیات دانشگاه تهران، چاپ سیروس، 1343ش.
  15. ساکت، محمدحسین، نگرشی تاریخی به فلسفه حقوق، نشر جهان معاصر، تهران، چاپ اول، 1370ش.
  16. سیاح، احمد، فرهنگ جامع مصور، چهار جلدی، کتابفروشی اسلام، تهران، 1388ش.
  17. شهیدی، مهدی، آثار قراردادها و تعهدات، حقوق مدنی تهران، انتشارات مجد، چاپ دوم، 1380ش.
  18. شهیدی، مهدی و یزدانیان، علیرضا، حقوق مدنی (قلمرو مسئولیت مدنی)، نشر ادبستان، تهران، 1379ش.
  19. صدیقی مشکنانی، محسن، اصول مهندسی نرم‌افزار، نشر مجد، تهران، 1397ش.
  20. طاهری، حبیب‌الله، حقوق مدنی، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، قم، چاپ دوم، 1418ق.
  21. طوسی (شیخ طوسی)، محمد بن حسن، الخلاف، دار الکتبه العلمیه، قم، 1370ش.
  22. علوی قزوینی و همکاران، «قاعده من له الغنم فعلیه الغرم»، فصلنامه پژوهش‌نامه اندیشه‌های حقوقی، شماره 1، 1395ش.
  23. عمید زنجانی، عباسعلی، موجبات ضمان، نشر میزان، تهران، چاپ چهارم، 1395ش.
  24. عمید، حسن، فرهنگ فارسی عمید، تهران، مؤسسه انتشارات امیرکبیر، 1379ش.
  25. کاتوزیان، ناصر، حقوق مدنی (ضمان قهری _ مسئولیت مدنی)، انتشارات گنج دانش، چاپ سوم، 1388ش.
  26. __________ ، فلسفه حقوق، شرکت سهام انتشار، تهران، چاپ اول، 1377ش.
  27. __________ ، حقوق مدنی الزام‌های خارج از قرارداد: ضمان قهری، جلد اول مسئولیت مدنی، چاپ اول، انتشارات دانشگاه تهران، 1387ش.
  28. __________ ، قواعد عمومی قراردادها، شرکت سهامی انتشار، تهران، چاپ ششم، 1390ش.
  29. __________ ، وقایع حقوقی، تهران، انتشارات گنج دانش، چاپ سوم، 1388ش.
  30. محقق حلّی، جعفر بن حسن، شرایع الاسلام الحلال و الحرام، دارالاحیاء تراث، چاپ دوم، 1414ق.
  31. محقق داماد، مصطفی، قواعد فقه، مرکز نشر علوم اسلامی، تهران، چاپ دوازدهم، 1406ق.
  32. مراغی، میرعبدالفتاح، العناوین الفقهیة، انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، قم، الطبعة الأولی، 1417ق.
  33. مکارم شیرازی، ناصر، القواعد الفقهیة، مدرسه امام امیرالمؤمنین، قم، الطبعة الثالثة، 1411ق.
  34. موسوی بجنوردی، حسن، القواعد الفقهیة، نشر الهادی، قم، الطبعة الأولی، 1419ق.
  35. موسوی خوئی، سید ابوالقاسم، مصباح الفقاهه، مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل‌بیت؟عهم؟، قم، چاپ اول، 1418ق.
  36. نراقی، احمد بن محمد مهدی، عوائد الایام فی بیان قواعد الاحکام، انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، قم، الطبعة الأولی، 1417ق.

منابع انگلیسی

  1. M. Clark Product Liability sweet & Maxwell London 1989.
  2. W. Clarkson West's Business 6" Ed New York West 1992.