نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• عذرا پورمحمودآبادی ¹
• عبد الله امیدی فرد ²

¹ مرکز مدیریت حوزه علمیه خواهران، مدیریت استان یزد، مدرسه علمیه تخصصی امام حسین علیه السلام سطح۴

² دانشیار گروه فقه دانشگاه قم

چکیده

هدف: : این مقاله به بررسی تعارض حق استیلاد زوجین با قواعد فقهی و مقتضیات عقد نکاح می‌پردازد و می‌کوشد جایگاه فقهی فرزندآوری، امکان شرط عدم استیلاد، و حدود حقوق متقابل زن و شوهر را در پرتو فقه امامیه تبیین کند. همچنین به دنبال یافتن راهکارهای فقهی برای حل تعارض حقوقی میان زوجین در مسائل مربوط به باروری و کنترل تولیدمثل است.
روش پژوهش: پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی و بر پایه منابع فقهی، روایی و قواعد عام فقهی انجام شده است. در این پژوهش، ادله موافق و مخالف اعتبار شرط عدم استیلاد، مفهوم مقتضای ذات و مقتضای اطلاق عقد نکاح، و نیز قواعدی مانند لاضرر، لاحرج، سلطنت، اهم و مهم و حسن معاشرت بررسی و تحلیل شده است.
یافته‌ها: یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد استیلاد برخلاف برخی دیدگاه‌ها، از «مقتضیات ذات» عقد نکاح نیست، بلکه از «مقتضیات اطلاق» آن محسوب می‌شود ؛ ازاین‌رو، اصل فرزندآوری در نکاح مطلوب و مورد تأکید شارع است، اما الزام به آن به‌صورت مطلق از ماهیت عقد استفاده نمی‌شود. بر این اساس، شرط عدم استیلاد در ضمن عقد نکاح، در صورت عدم تعارض با موازین شرعی و عرفی، از نظر فقهی معتبر است. همچنین یافته‌ها حاکی از آن است که در صورت بروز تعارض میان حقوق زوجین مانند حق زوجه بر سلامت بدن و حق زوج بر استیلاد یا تعارض با حق حیات جنین، نمی‌توان به سادگی یکی را بر دیگری مقدم دانست، بلکه نیاز به استفاده از قواعد موازنه‌ای است و قواعدی مانند لاضرر، لاحرج و اهم و مهم در حل تعارض نقش تعیین‌کننده دارند.
نتیجه‌گیری: بر اساس این پژوهش، حق استیلاد در فقه امامیه حقی مشترک و قابل تنظیم در چارچوب مصالح و شرایط واقعی زوجین است. بنابراین، در صورت تعارض، باید با تکیه بر قواعد فقهی همچون قاعده «اهم و مهم» در موارد تهدید سلامت یا حیات و با رعایت «حسن معاشرت» بر پایه مدارا و توافق دوجانبه،  «مصلحت‌سنجی» با توجه به شرایط خاص خانواده و جامعه و پرهیز از تحمیل ضرر، میان اقتضائات نکاح و حقوق متقابل زوجین توازن برقرار کرد. 

کلیدواژه‌ها

• استیلاد
• تعارض
• مقتضای عقد نکاح
• شرط ضمن عقد
• تزاحم حقوق زوجین

موضوعات

• الهیات فقه و مبانی حقوق اسلامی

عنوان مقاله [English]

The conflict between the husband’s right of ‘Istilaad’ (conjugal rights) and jurisprudential rules and the requirements of marriage

نویسندگان [English]

• azra poormahmoodabadi ¹
• Abdullah Omidifard ²

¹ markz madirit hozeh elmiyeh khahoran, madirit estan yazad, madreseh elmiyeh takhsosi emam hasin aliyeh olsalam sath4̱

² Associate Professor, Department of Jurisprudence (Fiqh), University of Qom

چکیده [English]

Objective: This research aims to clarify the essence of the marriage contract and determine whether the right to procreation (istilad) constitutes a 'right' or a 'ruling.' It further seeks to analyze the resulting jurisprudential conflicts and propose solutions to resolve disputes between spouses.
Method: The study employs a descriptive-analytical approach, utilizing primary jurisprudential sources and legal maxims to investigate the nature of procreation and the legal tensions arising from competing marital rights within Imami jurisprudence.
Results: Findings indicate that while procreation is an inherent effect of marriage, a legal conflict emerges when spouses disagree on its necessity—especially concerning physical harm or genetic risks. A tension arises between the wife's right of dominion over her body and the husband's right over his sperm and the rational considerations of parenthood.
Conclusion: The study concludes that these conflicts can be resolved by applying legal maxims such as 'prioritizing the more important over the important' and the 'principle of good companionship,' ensuring a balanced approach that protects both parties and family stability.

کلیدواژه‌ها [English]

• Procreation
• Conflict
• Conflict of spousal rights
• Contractual stipulation
• Marriage contract consequences