نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• محمد جعفرزاده ¹
• اباذر افشار ²

¹ دانش‌آموخته دکتری، فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد قم، قم، ایران

² استادیار، گروه فقه و حقوق اسلامی، دانشگاه حضرت معصومه(س)، قم، ایران.

چکیده

هدف: امروزه اهتمام به حقوق کودک در راستای پرورش نسلی صالح و متعهد، بیش از پیش اهمیت یافته است؛ به‌ویژه در جهانی که حقوق کودک تحت تأثیر ناملایمات ایدئولوژیکی و تحولات سیاسی و اجتماعی قرار دارد. ازاین‌رو، پژوهش حاضر با هدف تبیین بنیادهای فقهی و حقوقی حق کودک بر آموزش و تربیت، با تأکید بر نظریه تلازم حق و تکلیف، انجام شده است.
روش پژوهش: این پژوهش به روش توصیفی ـ تحلیلی و با استناد به منابع فقهی و حقوقی انجام شده است.
یافته‌ها: فقه اسلامی، با استناد به ادله قرآنی، روایی و قواعد فقهی، حق آموزش و تربیت را به‌مثابه حقی ذاتی و اصیل برای کودک به رسمیت می‌شناسد و با تکیه بر ملازمه حق و تکلیف، مسئولیت تحقق آن را بر عهده والدین و سایر عوامل تربیتی قرار می‌دهد. همچنین، نگاه جامع دین به تربیت، همراه با نظام پاداش و عقاب، انگیزه لازم برای عمل به این تکلیف را فراهم می‌آورد. در مقابل، منابع حقوقی، اگرچه این حق را به‌عنوان مسئولیتی مشترک میان خانواده و حکومت تعریف کرده‌اند، نوع نگاه آن‌ها به حق آموزش و تربیت عمدتاً سطحی و این‌جهانی است و ابعاد ارزشی، فرامادی و معنوی تربیت در آن کمتر مورد توجه قرار گرفته است.
نتیجه‌گیری: بر این اساس، رویکرد فقهی با پشتوانه وحیانی خود، افزون بر تبیین الزامات شرعی حق آموزش و تربیت، راهبردهایی عملی و هماهنگ با نیازهای مادی و معنوی کودک ارائه می‌دهد. نوآوری این پژوهش در تلفیق نظام‌مند دو منظومه فقهی و حقوقی و تبیین استدلالی مبانی فقهی حق کودک بر آموزش و تربیت با تکیه بر نظریه تلازم حق و تکلیف است. 

کلیدواژه‌ها

• رجحان آموزش
• تلازم حق وتکلیف
• عوامل تربیتی
• تحصیل رایگان
• قاعده کرامت

موضوعات

• احکام فقهی اصول و روشهای تربیتی

عنوان مقاله [English]

The Legal Foundations of Children's Right to Education and Upbringing with Emphasis on the Theory of the Correlation between Rights and Duties

نویسندگان [English]

• Mohammad Jafarzadeh ¹
• abazar afshar ²

¹ 1 PhD in Jurisprudence and Fundamentals of Islamic Law, Islamic Azad University, Qom Branch, Qom, Iran.

² Assistant Professor, Department of Jurisprudence and Islamic Law, Hazrat-e Masoumeh University, Qom, Iran.

چکیده [English]

Objective: Today, increasing attention to children's rights is essential for nurturing a righteous, committed, and capable generation, particularly in a world where these rights are increasingly influenced by ideological challenges and socio-political developments. Accordingly, this study aims to explain the jurisprudential and legal foundations of the child's right to education and upbringing, with emphasis on the theory of the interdependence of rights and duties.
Method: This study adopts a descriptive-analytical method and relies on Islamic jurisprudential and legal sources.
Results: The findings indicate that Islamic jurisprudence, based on Qur’anic verses, narrations, and jurisprudential principles, recognizes education and upbringing as an inherent and fundamental right of the child. Drawing on the theory of the interdependence of rights and duties, it assigns responsibility for realizing this right to parents and other educational agents. Furthermore, the comprehensive Islamic perspective on education, combined with a system of reward and accountability, provides a strong motivational framework for fulfilling this obligation. In contrast, legal sources generally define the child's right to education and upbringing as a shared responsibility between the family and the state. However, the legal approach tends to focus primarily on worldly and institutional dimensions, often overlooking the moral, spiritual, and transcendent aspects emphasized in religious teachings.
Conclusions: The jurisprudential approach, supported by divine revelation, not only clarifies the religious obligations related to children's education and upbringing but also offers practical guidelines that address both the material and spiritual needs of the child. The novelty of this research lies in its systematic integration of jurisprudential and legal perspectives and its analytical explanation of the jurisprudential foundations of the child's right to education and upbringing based on the theory of the interdependence of rights and duties.

کلیدواژه‌ها [English]

• Priority of Education
• Theory of the Correlation between Rights and Duties
• Educational Factors
• Free Education
• Principle of Human Dignity