نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• علیرضا جانعلی زاده ¹
• محمدهادی فاضل ²
• مجید طرقی ^{3، 4}

¹ حوزه علمیه قم

² استاد سطوح عالی و خارج فقه و اصول حوزه علمیه قم

³ گروه علوم تربیتی، مجتمع عالی علوم انسانی اسالمی، جامعة المصطفی

⁴ العالمیة، قم، ایران.

چکیده

هدف: نظام آموزشی هر جامعه، بستر تحقق اهداف دینی، اخلاقی و اجتماعی و یکی از عوامل اساسی توسعه کشور است. تحقق این اهداف، مستلزم برنامه‌ریزی آموزشی متناسب با نیازهای جامعه است. با توجه به توانایی و اقتدار حکومت اسلامی در تحقق این امر، هدف این پژوهش پاسخ به این سؤال اصلی است که وظیفه‌مندی حکومت در برنامه‌ریزی آموزشی با استناد به قواعد فقهی چیست؟
روش پژوهش: این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای و بر اساس شیوه اجتهادی شیعه، قواعد فقهی مرتبط با وظیفه حکومت در برنامه‌ریزی آموزشی را بررسی کرده است.
یافته‌ها: قاعده هدایت، وجوب حفظ نظام، دفاع از مسلمانان، حفظ عزت مسلمین و وجوب نشر علم، در رویکرد فقه فردی، بر وجوب کفایی برنامه‌ریزی آموزشی دلالت دارند؛ زیرا نهادهایی همچون علما و خانواده نیز در این زمینه وظیفه دارند. در رویکرد فقه حکومت، نظام‌سازی آموزشی برای تأمین نیازهای جامعه واجب بوده و بر عهده حکومت و مجموعه عناصر آموزشی آن است. برنامه‌ریزی آموزشی در سطح کلان شامل تبیین وضع موجود، شناخت نقاط ضعف و قوت، انتخاب اهداف و خط‌مشی‌ها، تعیین اولویت‌ها و تهیه برنامه اجرایی است.
نتیجه‌گیری: حکومت اسلامی در چارچوب فقه حکومتی، نسبت به نظام‌سازی و برنامه‌ریزی آموزشی برای تأمین نیازهای جامعه وظیفه دارد. وجوب برنامه‌ریزی آموزشی به احکام الزامی و مبتلابه جامعه اختصاص دارد و در موارد فراتر از آن، مستحب است؛ همچنین در شرایطی مانند نیاز جامعه اسلامی برای حفظ نظام اجتماعی، این برنامه‌ریزی به حکم وجوب می‌رسد.

کلیدواژه‌ها

• برنامه ریزی آموزشی
• حکومت اسلامی
• فقه و حکومت
• فقه تربیتی
• فقه نظام

موضوعات

• قواعد فقه تربیتی

عنوان مقاله [English]

The Government’s Responsibility for Educational Planning Based on Jurisprudential Rules

نویسندگان [English]

• alireza janalizadeh ¹
• mohammad hadi fazeel ²
• majid toroghi ^{3 4}

¹ Qom seminary

² Professor at the Higher Levels of Qom Seminary

³ Department of Educational Sciences, Higher Institute of Islamic Humanities, Al-Mustafa University, Qom, Iran.

⁴

چکیده [English]

Objective: The educational system of every society provides the foundation for realizing its religious, ethical, and social objectives and constitutes one of the fundamental factors in the development of the country. Achieving these objectives requires educational planning that is commensurate with the needs of society. Given the capacity and authority of the Islamic government to accomplish this task, this study aims to answer the central question of what responsibility the government bears for educational planning based on jurisprudential rules.
Method: This study employs a descriptive-analytical method, drawing on library-based sources and examining the jurisprudential rules related to the government’s responsibility for educational planning in accordance with the Shiite method of ijtihad.
Results: The rule of guidance (Qāʿidat al-Hidāyah), the obligation to preserve the social order (wujūb ḥifẓ al-niẓām), defense of Muslims, preservation of the dignity of Muslims, and the obligation to disseminate knowledge, within the framework of individual jurisprudence, indicate the collective obligation (wājib kifāʾī) of educational planning, since institutions such as religious scholars and the family also bear responsibilities in this regard. Within the framework of governmental jurisprudence, educational system-building to meet the needs of society is obligatory and falls upon the government and its educational institutions and components. At the macro level, educational planning encompasses identifying the existing situation, recognizing strengths and weaknesses, selecting objectives and policies, determining priorities, and preparing an implementation plan.
Conclusion: Within the framework of governmental jurisprudence, the Islamic government bears responsibility for educational system-building and planning in order to meet the needs of society. The obligation of educational planning applies to legally obligatory matters and matters of concern to society, while planning beyond these areas is recommended. Moreover, under circumstances such as the needs of the Islamic society for the preservation of the social order, educational planning becomes obligatory.

کلیدواژه‌ها [English]

• Educational Planning
• Islamic Government
• Islamic Jurisprudence and Government
• Educational Jurisprudence
• Systemic Jurisprudence