نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• عبدالصمد علی آبادی ¹
• الهام سادات رضوانی ²

¹ گروه فقه و حقوق امامیه، دانشکده فقه و حقوق اسلامی، دانشگاه بین المللی مذاهب اسلامی، تهران، ایران.

² گروه فقه و حقوق امامیه، دانشکده فقه و حقوق اسلامی، دانشگاه بین المللی مذاهب اسلامی، تهران. ایران

چکیده

هدف: حضانت یکی از مفاهیم مهم در نظام فقهی و حقوقی ایران است که غالباً بر تأمین نیازهای مادی و مراقبت جسمانی کودک تمرکز دارد. با این حال، به نظر می‌رسد در فقه و قانون، تربیت به‌عنوان عنصری مستقل از حضانت تلقی شده و کمتر به‌طور دقیق مورد بررسی قرار گرفته است. این وضعیت موجب شده است که حضانت عمدتاً به جنبه‌های اجرایی و مالی محدود شود و جایگاه تربیتی آن به‌درستی تبیین نگردد. ازاین‌رو، هدف این پژوهش بررسی این پرسش است که آیا حضانت شامل تربیت کودک نیز می‌شود یا خیر.
روش: این پژوهش با روش توصیفی–تحلیلی و با استفاده از منابع فقهی و حقوقی انجام شده است. در این راستا دیدگاه‌های مطرح درباره رابطه حضانت و تربیت مورد بررسی، تحلیل و مقایسه قرار گرفته است تا جایگاه تربیت در مفهوم حضانت روشن شود.
یافته‌ها: بررسی دیدگاه‌ها نشان می‌دهد که دو نظریه اصلی در این زمینه وجود دارد. نظریه عدم شمول حضانت بر تربیت، حضانت را صرفاً ناظر بر نگهداری و تأمین نیازهای جسمانی کودک دانسته و تربیت را امری مستقل از آن می‌داند. در مقابل، نظریه شمول حضانت بر تربیت بر این باور است که حضانت علاوه بر مراقبت جسمانی، شامل پرورش روحی، اخلاقی و اجتماعی کودک نیز می‌شود و والدین در دوران حضانت مسئول هدایت تربیتی فرزند هستند.
نتیجه‌گیری: نتیجه آنکه نظریه شمول حضانت بر تربیت از پشتوانه استدلالی قوی‌تری برخوردار است. همچنین معیارهایی مانند ماهیت حضانت که بدون تربیت ناقص خواهد بود، ضرورت هدایت والدین در شکل‌گیری شخصیت کودک، و نیز استناد به قیاس اولویت و قاعده لاضرر، برتری این دیدگاه را تقویت می‌کنند.

کلیدواژه‌ها

• فقه تربیتی
• حضانت
• نظریه عدم شمول
• حقوق تربیتی
• نظریه شمول

موضوعات

• احکام شرعی تربیت

عنوان مقاله [English]

A Juridical and Legal Analysis of the Educational Role in Child Custody

نویسندگان [English]

• abdolsamad aliabadi ¹
• elhamsadat rezvani ²

¹ Department of Imami Law and Jurisprudence, Faculty of Islamic Law and Jurisprudence, International University of Islamic Denominations ,Tehran, Iran .

² , Department of Imami Law and Jurisprudence, Faculty of Islamic Law and Jurisprudence, International University of Islamic Denominations ,Tehran, Iran

چکیده [English]

Objective: Custody is one of the important concepts in the Iranian jurisprudential and legal system, which has mostly focused on providing the material needs and physical care of the child. However, it appears that in Islamic jurisprudence and law, upbringing has often been considered an element separate from custody and has received less thorough examination. As a result, custody has frequently been limited to its practical and financial aspects, while its educational dimension has not been adequately clarified. Accordingly, the main objective of this study is to examine whether custody includes the upbringing of the child or not.
Method: This research was conducted using a descriptive–analytical method based on jurisprudential and legal sources. In this regard, the existing viewpoints concerning the relationship between custody and upbringing were examined, analyzed, and compared in order to clarify the position of upbringing within the concept of custody.
Results: The analysis of the existing perspectives indicates that two main theories exist in this field. The non‑inclusion theory argues that custody is limited to the maintenance and provision of the child’s physical needs, and that upbringing is an independent matter. In contrast, the inclusion theory maintains that custody, in addition to physical care, also encompasses the child’s spiritual, moral, and social development, and that parents bear responsibility for the educational guidance of their child during the custody period.
Conclusions: The findings indicate that the theory of the inclusion of upbringing within custody is supported by stronger arguments. Several criteria reinforce the preference for this view, including the nature of custody—which would be incomplete without upbringing—the necessity of parental guidance in the formation of the child’s personality, and the support derived from the principles of priority analogy (qiyās al‑awlā) and the legal rule of no harm (lā ḍarar).

کلیدواژه‌ها [English]

• Educational Jurisprudence
• Custody
• Educational Rights
• Theory of Inclusiveness
• Theory of Non-Inclusiveness