نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• احمد سعیدی ¹
• جواد محمدی ²

¹ مؤسسه عالی فقه و اصول جواد الأئمه ع

² موسسه عالی فقه و اصول جواد الائمه علیهم السلام

چکیده

هدف: این پژوهش با هدف بررسی حکم فقهی سکوت مربی در برابر برخی معاصی متربی در شرایط تزاحم تربیتی انجام شده است؛ به‌ویژه هنگامی که متربی به چند گناه مبتلا بوده و ظرفیت پذیرش هم‌زمان نهی از همه آنها را ندارد و سکوت مربی ممکن است از سوی متربی به‌منزله اذن در معصیت تلقی شود.
روش پژوهش: مقاله با روش تحلیلی‑اجتهادی و تحلیل محتوای کیفی از نوع اسنادی، ابتدا به مفهوم‌شناسی واژگان کلیدی پرداخته، سپس ادله مخالف (حرمت اذن در معصیت، ترک نهی از منکر، بدعت، دلالت بر گناه و اعانه بر اثم) و ادله موافق (اصل تدریج در تربیت و روایات مربوط به سیره تدریجی تشریع احکام) را بررسی و اعتبارسنجی کرده است.
یافته‌ها: بررسی ادله نشان داد که در فرض اطمینان مربی به عدم تأثیر نهی هم‌زمان یا ترس از بازگشت متربی به معاصی بیشتر، وجوب نهی از منکر و ارشاد جاهل ساقط می‌شود. همچنین عناوینی مانند بدعت، دلالت بر معصیت و اعانه بر اثم بر سکوت مربی صدق نمی‌کند. در بخش ادله موافق، روایات مربوط به تدریج در تحریم خمر، اصل رعایت تدریج برای همراهی متربی با دین و جلوگیری از هلاکت معنوی او را تأیید می‌کند و نشان می‌دهد که ملاک همراهی با دین بر ملاک انجام برخی اعمال خاص تقدم دارد.
نتیجه‌گیری: در شرایط تزاحم تربیتی، سکوت موقت مربی نسبت به برخی معاصی و تمرکز بر نهی از منکری خاص، نه تنها حرام نیست، بلکه در راستای حکمت تربیتی اسلام و مصلحت حفظ ارتباط متربی با دین و پیشگیری از هلاکت معنوی اوست. این ترخیص، اذن شرعی نیست، بلکه اذن تربیتی موقتی برای تسهیل فرایند اصلاح تدریجی است و با رعایت حدود شرعی، می‌تواند راهکاری کارآمد در مواجهه با چالش‌های میدانی تربیت دینی باشد.

کلیدواژه‌ها

• اذن در معصیت
• تزاحم تربیتی
• نهی از منکر
• فقه تربیت
• اعانه بر اثم

موضوعات

• احکام شرعی تربیت

عنوان مقاله [English]

Examining the Educator's Silence Regarding the Learner's Transgressions in Educational Conflicts from the Perspective of the Jurisprudence of Education

نویسندگان [English]

• ahmad saeidi ¹
• javad mohammadi ²

¹ Javad Al-Imam High Institute of Fiqh and Principles

² Higher Institute of Jurisprudence and Principles of the Imams (peace be upon them)

چکیده [English]

Objective: “This research aims to examine the jurisprudential ruling on an educator's silence regarding some of the learner's sins in situations of educational conflict (tazāḥum), particularly when the learner is involved in multiple sins and lacks the capacity to accept simultaneous prohibition of all of them, and when the educator's silence may be perceived by the learner as implicit permission to commit sins.
Method: Employing an analytical‑ijtihādī method and qualitative content analysis of the documentary type, the article first defines key concepts, then systematically examines and critically assesses the opposing arguments (such as the prohibition of permission to sin, abandonment of forbidding wrong, heresy, implication of sin, and aiding in transgression) as well as the supporting arguments (including the principle of gradualism in education and narrations concerning the gradual legislative process of Islamic rulings).
Results: The analysis of the evidence indicates that when the educator is certain that simultaneous prohibition will be ineffective or fears that the learner will relapse into greater sins, the obligation of forbidding wrong and guiding the ignorant is lifted. Furthermore, concepts such as heresy, implication of sin, and aiding in transgression do not apply to the educator's silence. On the supporting side, narrations concerning the gradual prohibition of wine, along with the principle of gradualism, confirm that maintaining the learner's engagement with religion and preventing their spiritual ruin takes precedence over the mere performance of certain specific acts.
Conclusion: Under conditions of educational conflict, the educator's temporary silence regarding some sins and focusing on prohibiting a specific sin is not only permissible but also aligns with the educational wisdom of Islam and serves to preserve the learner's connection to religion and prevent their spiritual destruction. This permission is not a legal (sharʿī) authorization but a temporary educational concession to facilitate a gradual process of reform. Within the boundaries of Islamic law, this approach offers a practical solution to the real‑world challenges faced by educators in religious education.

کلیدواژه‌ها [English]

• Permission for Transgression
• Educational Conflict
• Forbidding Wrong
• Jurisprudence of Education
• Aiding in Sin