نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

• حجت اله دهقانی دهقانی

فقه نظام

چکیده

هدف: این پژوهش با هدف بررسی مبنای فقهی مسئولیت والدین در امر کردن فرزندان به نماز و تعیین قلمرو و ساختار تربیتی این مسئولیت انجام شده است. پرسش اصلی آن است که آیا ادله نقلی موجود در منابع اسلامی مسئولیت مشخصی برای والدین در امر فرزندان به نماز اثبات میکند و در صورت اثبات این مسئولیت چگونه در قالب فرایندی تدریجی و نظام مند از تربیت دینی قابل تبیین است؟
روش پژوهش: روش پژوهش با روش تحلیلی - استنباطی و با استفاده از مطالعات کتابخانه ای انجام شده و بر قرآن کریم روایات منابع فقهی و منابع مرتبط با علم رجال تکیه دارد ادله روایی مربوط به آموزش نماز به کودکان در سه دسته بررسی و طبقه بندی شد: 1. نصوص صریح دال بر مسئولیت والدین یا سرپرستان در آموزش نماز ؛2. شواهد ضمنی مؤید مسئولیت والدین و 3. روایات مربوط به نمازگزاردن کودکان یا جمع میان نمازها روایات از دو جهت سندی و دلالی بررسی و یافته ها در قالب الگویی نظام مند از فرایند تربیتی تلفیق شد.
یافته‌ها: بررسی ادله نشان می‌دهد که مسئولیت والدین در امر فرزندان به نماز هم بر اساس دلالت‌های صریح و هم ضمنی قابل اثبات است روایات صریح مسئولیت والدین یا سرپرستان را در آموزش نماز به‌طور مستقیم بیان می‌کنند و سایر روایات نیز با توصیف فرایند آموزش و تمرین کودکان به صورت غیر مستقیم این مسئولیت را تأیید می‌کنند همچنین روایات مربوط به آموزش تدریجی نماز و تسهیل آن از طریق جمع میان نمازها نشان میدهد که آموزش نماز در دوران کودکی تکلیفی یکسان و ثابت در تمام مراحل کودکی نیست بلکه فرایندی تدریجی و متناسب با ظرفیت‌های در حال رشد کودک است بر این اساس الگویی سه مرحله ای پیشنهاد شد آمادگی شناختی پیش از هفت سالگی آغاز آموزش عملی پس از شکل گیری درک اولیه از نماز و تقویت التزام عملی از نه سالگی از طریق اقدامات پیشگیرانه و انضباطی متناسب..
نتیجه‌گیری: یافته ها نشان می‌دهد که ادله نقلی اسلامی مسئولیت والدین در امر فرزندان به نماز را از طریق دلالت‌های صریح و ضمنی اثبات میکند روایات همچنین بیانگر آن است که تربیت نمازگزارانه در دوران کودکی تکلیفی یکسان در همه مراحل نیست بلکه فرایندی تدریجی و متناسب با ظرفیتهای رشدی کودک است بر این اساس الگوی سه مرحله ای شامل آمادگی شناختی پیش از هفت سالگی آغاز آموزش عملی پس از شکل گیری درک اولیه از نماز و تقویت التزام از نه سالگی با استفاده از اقدامات پیشگیرانه و انضباطی مناسب پیشنهاد می‌شود. بنابراین مسئولیت والدین در تربیت نمازگزاران شه در ادله فقهی دارد و در قالب فرایندی ساختارمند از آمادگی شناختی به آموزش عملی و سپس به التزام پایدار دینی پیش‌می‌رود. 

کلیدواژه‌ها

• نماز
• تربیت عبادی
• مسئولیت والدین
• والدین
• فقه تربیتی

موضوعات

• وظائف مربیان در تربیت

عنوان مقاله [English]

The role of parents in their children's prayers, with emphasis on the evidence for commanding prayer.

نویسنده [English]

• hojjatollah dehghani

feghe ne3zam

چکیده [English]

Objective: This study aims to examine the jurisprudential basis of parents’ responsibility for commanding their children to perform prayer and to determine the scope and educational structure of this responsibility. The central question is whether the available Islamic textual evidence establishes a specific responsibility for parents to command their children to pray and, if so, how this responsibility can be understood within a gradual and systematic process of religious upbringing.
Method: The study employs an analytical-inferential method based on library research, drawing on the Qur’an, hadiths, jurisprudential works, and relevant rijāl sources. Textual evidence on children’s prayer instruction was collected and classified into three categories: (1) explicit texts identifying parents or guardians as responsible for prayer instruction; (2) implicit evidence of parental responsibility; and (3) narrations concerning children’s performance or combination of prayers.
Results: The analysis indicates that the available textual evidence supports parental responsibility for commanding children to pray through both explicit and implicit indications. Explicit narrations directly establish the responsibility of parents or guardians for prayer instruction, while other reports support this responsibility indirectly by describing the process of teaching and training children. Narrations concerning the gradual instruction of children and the facilitative practice of combining prayers further demonstrate that prayer education is not conceived as a uniform obligation applied identically throughout childhood. Rather, the evidence supports a gradual educational process that takes account of children’s developing capacities. 
Conclusion: The analysis shows that Islamic textual evidence establishes parental responsibility for commanding children to pray through both explicit and implicit indications. The narrations also demonstrate that prayer education is not a uniform obligation throughout childhood but a gradual process adapted to children’s developing capacities. Accordingly, a three-stage model is proposed: cognitive preparation before the age of seven, practical initiation after acquiring a basic understanding of prayer, and reinforcement of commitment from the age of nine through appropriate preventive and disciplinary measures. Thus, parental responsibility for prayer education is grounded in jurisprudential evidence and implemented through a structured process that progresses 

کلیدواژه‌ها [English]

• Prayer
• religious
• upbringing
• parental responsibility
• Jurisprudence of Education
• Educational Model
• Gradual Education