نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• حامد تقی زاده ¹
• مجتبی الهی خراسانی ²

¹ فقه مقارن- مدرسه علمیه عالی نواب - حوزه علمیه خراسان رضوی- مشهد مقدس- ایران

² استاد خارج فقه و اصول در حوزه علمیه مشهد؛ استادیار مرکز تخصصی آخوند خراسانی (وابسته به دانشگاه باقرالعلوم علیه‌السلام)، مشهد، ایران.

چکیده

هرچند در میان فقهای مذاهب اسلامی، در ضرورت آموزش واجبات عبادی به کودکان ـ با رعایت اصل تدریج، تمرین و تشویق ـ اختلافی وجود ندارد، اما تعلیم عبادات مستحب همواره محل بحث و چالش‌ بوده است. بسیاری از فقیهان، آموزش مستحبات را از دایره تکلیف خارج دانسته و آن را خارج از مسئولیت تربیتی والدین تلقی می کنند؛ و به استناد دلایل و شواهدی، عبادات مستحب را مخصوص بالغین، بلکه برخی اساساً عبادات کودکان را فاقد شرایط صحت می‌دانند. این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و با رویکردی فقهی، به تحلیل دیدگاه‌های مخالفان و نقد مستند آنها می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد که دیدگاه مانعین، با تفسیر محدود از مفهوم تکلیف موجب تصور عدم مسئولیت والدین برای آموزش مستحبات شده است؛ در حالی که براساس عمومات و اطلاقات قرآنی و روایی، هیچ مانعی در برابر مسئولیت والدین نسبت به آموزش عبادات مستحب وجود ندارد، بلکه شواهدی در سنت و سیره، گویای این مسئولیت است. افزون بر این، نباید این مسئولیت تربیتی الزامی والدین، مستلزم وجوب فقهی مستحبات یا کسب ثواب مستقیم نسبت به کودکان، تلقی شود؛ بلکه این مستحبات به‌عنوان تمرینی تربیتی، در پرورش معنویت، ایمان و خودکنترلی کودک نقش دارد و موجب آمادگی روانی و رفتاری وی برای پذیرش تکالیف شرعی واجب و مستحب در دوران بلوغ می‌شود.

کلیدواژه‌ها

• مستحب عبادی
• تکلیف شرعی
• عبادات صبی
• مسئولیت والدین
• تربیت کودک
• مذاهب فقهی
• فقه تربیت

موضوعات

• وظایف شرعی خانواده در تربیت

عنوان مقاله [English]

Criticism of parents' lack of responsibility in teaching children recommended acts of worship

نویسندگان [English]

• hamed taghizadeh ¹
• mojtaba elahi.khorasani ²

¹ Contemporary Jurisprudence - Nawab Higher Seminary - Khorasan Razavi Seminary - Holy Mashhad - Iran

² Professor of Jurisprudence and Principles at Mashhad Seminary; Assistant Professor at the Khorasani Akhund Specialized Center (affiliated with Baqir-ul-Ulum University), Mashhad, Iran.

چکیده [English]

Although there is no disagreement among Islamic jurists regarding the necessity of teaching obligatory acts of worship to children—based on the principles of gradual familiarization, practice, and encouragement—the teaching of recommended (mustahabb) acts of worship has long been a subject of contention. Many jurists exclude the instruction of recommended rituals from the sphere of legal obligation, considering it outside the educational responsibility of parents. Relying on certain evidences, they argue that recommended acts are meant exclusively for adults, and some even regard children’s worship as lacking the conditions for validity.

This study, employing a descriptive–analytical method within a jurisprudential framework, examines and critiques these opposing views and their reasoning. The findings indicate that such restrictive interpretations of taklīf (religious obligation) have led to the misunderstanding that parents bear no responsibility for teaching recommended acts. However, based on the general and absolute Qur’anic and Prophetic evidences, no barrier exists against assigning this educational duty to parents; on the contrary, numerous textual and practical examples affirm such responsibility. Moreover, this parental duty should not be construed as implying a juridical obligation of the recommended acts themselves or a direct acquisition of reward for the child’s performance. Rather, teaching these recommended practices serves as a formative training process that nurtures spirituality, faith, and self-control in children, thereby preparing them psychologically and behaviorally to embrace both obligatory and recommended acts of worship upon reaching maturity.

کلیدواژه‌ها [English]

• Recommended Acts of Worship
• Religious ObligationParental responsibility
• Children’s Worship
• Child Education
• Jurisprudential Schools
• Fiqh of Education