نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسندگان
1 گروه آموزشی علوم تربیتی دانشگاه فرهنگیان- صندوق پستی 889-14665 تهران- ایران
2 دانشجوی دکتری فقه تربیتی جامعه المصطفی العالمیه واحد خواهران بنت الهدی - قم- ایران
چکیده
تأثیر قواعد فقهی بر نظام تربیت، یکی از موضوعات مورد توجه در پژوهشهای تربیتی معاصر است. در میان این قواعد، قاعده «لاضرر»، نقش مهمی در تنظیم و جهتدهی به اصول و روشهای تربیت به عنوان دو عنصر کلیدی نظام تربیت دارد. این پژوهش، با روش توصیفی-تحلیلی، به بررسی تأثیر قاعدۀ فقهی «لاضرر» در اصول و روشهای تربیت، پرداخته است. یافتههای پژوهش، بیانگر آن است که قاعده «لاضرر»، اصول تربیتی عدالت آموزشی، تعقل، عزتمندی، تدریج، توجه به تفاوتهای فردی، مسامحت را، به عنوان تکلیف شرعی، الزام آور میسازد. بر اساس این قاعده، توجه به فضای فیزیکی مدارس و دانشگاهها و دقت در انتخاب مربیان، توجه به زمان و ساعات تحصیل، فراهم کردن زمینه برای پرسشهای نقادانه به منظور رشد عقلانی متربی، رعایت عزتمندی و کرامت شخصیت متربی، تناسب فرایند تعلیم و تربیت با مراحل مختلف رشد متربی، شناسایی ظرفیت و توان هر یک از متربیان، به منظور تکلیف دادن در حد وسع، توسط مربیان و متولیان تربیت، واجب است. بر اساس قاعده «لاضرر»، در روشهای اصلاحی تربیت، تنبیه زبانی، و بدنی متربی، پیش از استفاده از روشهای عاطفی، ارشادی و اقناعی، جایز نیست و در صورت نیاز، در تنبیه زبانی، تمرکز بر خطای او و عدم تحقیر شخصیت او، واجب است و در تنبیه بدنی، رعایت حدود شرعی آن، واجب است.
کلیدواژهها
موضوعات
عنوان مقاله [English]
The impact of the " Non-harm rule" on the principles and methods of education
نویسندگان [English]
- fatemeh movahedi parsa 1
- Sayedeh Zahra Azimi 2
1 Department of social Sciences Educational, Farhangian University, PO Box14665-889, Tehran, Iran
2 Student doktorature në Jurisprudencë Arsimore, Komuniteti Al-Mustafa Al-Alamiyah, Dega e Motrave Bint Al-Huda - Qom - Iran
چکیده [English]
The impact of jurisprudential rules on the education system is one of the topics of interest in contemporary educational research. Among these rules, the rule of "no harm" plays an important role in regulating and directing the principles and methods of education as two key elements of the education system. using a descriptive-analytical method, has examined the impact of the jurisprudential rule of "no harm" on the principles and methods of education. The findings of the research indicate that the rule of "no harm" makes the educational principles of educational justice, reason, dignity, gradualness, attention to individual differences, and tolerance mandatory as religious obligations. Based on this rule, it is obligatory to pay attention to the physical space of schools and universities and be careful in choosing instructors, to pay attention to the time and hours of study, to provide a basis for critical questions in order to develop the intellectual capacity of the trainee, to observe the dignity and honor of the trainee's personality, to adapt the educational process to the different stages of the trainee's development, to identify the capacity and ability of each trainee, in order to assign tasks to the extent possible, by instructors and guardians of training. Based on the rule of "no harm", in corrective methods of training, verbal and physical punishment of the trainee is not permissible before using emotional, guiding and persuasive methods, and if necessary, in verbal punishment, it is obligatory to focus on his mistake and not humiliate his personality.
کلیدواژهها [English]
- The rule of non-harm
- principles of education
- education methods
- educational jurisprudence
- Islamic education system
* قرآن کریم، ترجمه آیت الله مکارم شیرازی
- آمدی، عبد الواحد، غرر الحکم و درر الکلم، قم: دار الکتاب الإسلامی، 1410ق.
- ابن فارس، احمد، معجم مقاییس اللغة، قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، ۱۴۰۴ق.
- ابنمنظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، بیروت: دار الفکر، 1414ق.
- ارباب، محمد عرفان، و دیگران. روان و تأثیرات آن بر سلامت جسم، گرگان: انتشارات نوروزی، 1402.
- اعرافی، علیرضا، روشهای تربیت، قم: موسسه فرهنگی هنری اشراق و عرفان، 1395الف.
- ــــــ ، علیرضا، فقه تربیتی، قم: مؤسسه فرهنگی هنری اشراق و عرفان، 1395ب.
- انصاری، مرتضی، المکاسب، قم: مؤسسه اسماعیلیان، 1410 ق.
- ـــــــ، مرتضی، فرائد الأصول، قم: مؤسسه نشر اسلامی، بیتا.
- باقری، خسرو، نگاهی دوباه به تربیت اسلامی، تهران: انتشارات مدرسه، 1395.
- بجنوردی، سید محمد، قواعد فقهیه، تهران: مؤسسه عروج، 1401ق.
- بناری، علیهمت، نگرشی بر تعامل فقه و تربیت، قم: مؤسسه امام خمینی، 1383.
- جوادی آملی، عبدالله، فلسفه حقوق بشر، قم: مرکز نشر اسراء، 1377.
- ـــــــــــ، عبدالله، تفسیر انسان به انسان، قم: اسراء، 1387.
- جوهری، اسماعیل بن حماد، الصحاح: تاج اللغة و صحاح العربیة، بیروت: دار العلم، 1410ق.
- حاجیدهآبادی، محمدعلی، درآمدی بر نظام تربیتی اسلام، قم: نشر المصطفی6، 1394.
- حرانی، ابنشعبه، تحف العقول عن آل الرسول صلی الله علیهم، قم: دفتر انتشارات اسلامی، ۱۴۰۴ق.
- حسنی، محمد، صادقزاده، علیرضا، تبیین فلسفه تربیت رسمی و عمومی(مدرسهای) در جمهوری اسلامی ایران، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، 1400.
- حلی، احمد بن محمد، موحدی قمی، احمد. عدة الداعی و نجاح الساعی، قم: دار الکتاب الاسلامی، 1407ق.
- خراسانی، محمدکاظم، کفایة الأصول، قم: مؤسسه آل البیت(، 1409ق.
- خمینی، سید روحالله، تحریر الوسیلة، قم: مؤسسه دار العلم، ۱۴۰۹ق.
- خمینی، سیدروحالله، البیع، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینیS، 1421ق.
- خمینی، سیدروحالله، الرسایل، قم: مؤسسه اسماعیلیان، 1410ق.
- خوانساری، احمد بن یوسف، جامعالمدارک فی شرح مختصر النافع، قم: نشر اسماعیلیان، ۱۴۰۵ق.
- داودی، محمد، کارآمد، حسین، فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، 1400.
- دهخدا، علیاکبر، لغتنامه دهخدا، تهران: مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، 1390.
- دیلمی، حسن بن محمد، اعلام الدین فی صفات المؤمنین، قم: مؤسسة آل البیت(، 1408ق.
- راغب اصفهانی، حسین بن محمد، المفردات فی غریب القرآن، بیروت: دارالقلم، 1412ق.
- زبیدی، محمدمرتضی، تاج العروس، بیروت: دار الفکر، 1414ق.
- سیف، علی اکبر، روانشناسی پرورشی نوین: روانشناسی یادگیری و آموزش، تهران: انتشارات آگاه، 1370.
- شعارینژاد، علیاکبر، فلسفه آموزش و پرورش، تهران: انتشارات امیرکبیر، 1390.
- شهیدثانی، زینالدین بن علی، مسالک الأفهام إلی تنقیح شرائع الإسلام، قم: نشر مؤسسة المعارف الاسلامیه، 1413ق.
- طباطبایی، سیدمحمدحسین، المیزان فی تفسیرالقرآن، قم: دفتر انتشارات اسلامی، 1417ق.
- طباطبائی، سیدعلی، ریاض المسایل فی پژوهش الأحکام بالدّلایل، قم: نشر مؤسسة آل البیت(، 1418ق.
- طوسی، محمدبن حسن، الأمالی، قم: دارالثقافة، 1414ق.
- عاملی، محمد بن حسن، وسایل الشیعة، قم: مؤسسه آل البیت(، 1416ق.
- عمید خراسانی، حسن، فرهنگ فارسی عمید، تهران: امیرکبیر، ۱۳۷۱.
- فراهیدی، خلیل بن احمد، العین، قم: نشر هجرت، ۱۴۱۰ق.
- فیاض، محمداسحاق، محاضرات فی أصول الفقه(تقریرات درس خارج آیت الله خویی)، قم: مؤسسة إحیاء آثار الإمام الخویی، 1422ق.
- قمی، عباس، الأنوار البهیة فی تواریخ الحجج الالهیة، قم: مؤسسة النشر الإسلامی، 1417ق.
- کرکی، علی بن حسین، جامع المقاصد فی شرح القواعد، قم: مؤسسه آل البیت(، 1407ق.
- کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، قم: دار الکتب الإسلامیة، ۱۴۰۷ق.
- مبانی نظری تحول بنیادین در نظام تعلیم وتربیت رسمی عمومی جمهوری اسلامی ایران، 1390.
- مجلسی، محمدباقر، بحارالأنوار: الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق.
- محقق داماد، سید مصطفی، قواعد فقه، تهران: مرکز نشر علوم اسلامی، 1406ق.
- مصباح یزدی، محمدتقی، فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی، قم: مؤسسه امام خمینیS، 1401.
- مصطفی، ابراهیم، و همکاران، المعجم الوسیط، قاهره: دارالدعوة، بیتا.
- مطهری، مرتضی، نظام حقوق زن در اسلام، قم: صدرا، 1402.
- مطهری، مرتضی، تعلیم و تربیت در اسلام، قم: صدرا، 1375.
- مکارم شیرازی، ناصر، قاعدۀ لاضرر، مترجم: بنی سعیدلنگرودی، محمدجواد. قم: انتشارات امام علی بن ابیطالب%، 1390.
- مکارم شیرازی، ناصر، القواعدالفقهیة، قم: مدرسه امیرالمؤمنین%، 1411ق.
- نجفی، محمد حسن، جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام، بیروت: داراحیاءالتراث العربی، 1362.
- نمازی اصفهانی، فتح اللّه، قاعدة الضرر، قم: انتشارات اسلامی، 1410ق.
- هوشیار، محمدباقر، اصول آموزش و پرورش، تهران: انتشارات دانشگاه تهران، 1335.
)