مطالعات فقه تربیتی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی دانشکده علوم و تحقیقات اسلامی دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره)- قزوین- ایران

2 طلبه سطح چهار حوزه علمیه، مؤسسه آموزش عالی معصومیه قم، قم، ایران

10.22034/mft.2026.21513.1460

چکیده

تربیت ولایی، مبتنی بر ولایت خداوند، انبیا- به ویژه پیامبر عظیم‌الشأن اسلام 6 - و امامان معصوم ( بر انسان است. غایت این تربیت، عبودیت پروردگار خواهد بود. عبارت «اولی‌ الناس» برگرفته از مفهوم ولایت است که می‌تواند در تبیین ارکان تربیت ولایی مؤثر باشد. این پژوهش با روش تحلیل محتوای کیفی در صدد پاسخ‌گویی به این پرسش است که از نظر فقه تربیتی، ارکان تربیت ولایی- با توجه‌ به روایات «اولی‌ الناس»- چگونه تبیین می‌شوند؟
تحلیل محتوای روایات اولی‌ الناس، نشان می‌دهد که الله، پیامبر اسلام 6 و امامان معصوم ( در نظام تربیت ولایی، نسبت به «الناس، مؤمنین و امت»، مربی هستند و در این سلسله‌مراتب، «پیامبر اسلام 6  و امامان معصوم ( نسبت به الله» و «امام نسبت به امام پیش از خود و انبیای الهی» و «شیعیان امام علی% نسبت به ایشان و پیروان ابراهیم % نسبت به ایشان» متربی هستند. پیامبر و امام ( پس از پرورش و تربیت در دستگاه الهی، نسبت به درک و عرضۀ محتوای این تربیت مانند قرآن و سنت رسول‌الله 6 نیز «اولی‌ الناس» تلقی می‌شوند.‌

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Pillars of Velayati Education from the Perspective of Jurisprudential Education Focusing on "Ule al-Nas" Narrations

نویسندگان [English]

  • Mohaddeseh moeinifar 1
  • Samaneh Zarei 2

1 Theology and Islamic thought (Islamic jurisprudence and fundamentals of Islamic law) Faculty of Islamic Sciences and Researches Imam Khomeini International University (IKIU) Qazvin Iran

2 Masumieh Qom Institute of Higher Education, Qom, Iran

چکیده [English]

Wilayat-based education is founded on the authority (Wilayah) of God, the prophets—especially the Great Prophet of Islam (peace and blessings of God be upon him and his family)—and the Holy Imams (peace be upon them), with the ultimate aim of cultivating servitude to God. The phrase "Ule al-Nas" (those who have a greater right), derived from the concept of Wilayah, helps clarify the pillars of Wilayat-based education. Accordingly, this research, using qualitative content analysis, seeks to answer: From the perspective of educational jurisprudence, how are the pillars of Wilayat-based education articulated in light of the traditions of “Ule al-Nas”?
Content analysis of the “Ule al-Nas” traditions indicates that Allah, the Prophet of Islam, and the Imams function as educators within the Wilayat-based educational system, addressing "people, believers, and the Ummah." In this hierarchy, “the Prophet of Islam and the Imam in relation to Allah” and “the Imam in relation to the preceding Imam and the Divine Prophets” occupy primary positions, whereas “the Shia and followers in relation to their imam” are the recipients of this education. After being nurtured and trained within the Divine system, the Prophet and the Imam are also regarded as “Ule al-Nas” with respect to the understanding and exposition of this educational content, including the Quran and the Sunnah of the Messenger of God.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Narrations
  • Educational Islamic Jurisprudence
  • Ule al-Nas
  • Educator
  • Mentee
  1. * قرآن کریم

    * نهج‌البلاغه

    1. ابن منظور، محمد بن مکرم. لسان العرب. بیروت: دار صادر، 1414ق.
    2. اعرافی، علیرضا. «آشنایی با فقه تربیت»، فصلنامه پژوهه‌های فقهی تا اجتهاد، 3 (11)، 1393ش.
    3. باقری، خسرو. درآمدی بر فلسفه تعلیم و تربیت جمهوری اسلامی ایران. تهران: علمی و فرهنگی، 1387ش.
    4. بحرانی، یوسف. الحدائق الناضره فی احکام العتره الطاهره. قم: مؤسسه نشر اسلامی، بی‌تا.
    5. بنارى، على‌همت. «نگاهى به تعامل فقه و تربیت با تأکید بر نقش فقه در تربیت»، معرفت، شماره 57، 1381ش.
    6. جوادی آملی، عبدالله. ولایت فقیه؛ ولایت فقاهت و عدالت. قم: اسراء، 1378ش.
    7. حسینی اصل، پروین. «بررسی تربیت ولایی در سوره مبارکه انفال». دو فصلنامه علمی تفسیر متون وحیانی، 4(6)، 1402ش.
    8. حسینی همدانی، سید محمد حسین. انوار درخشان. تهران: لطفی، 1404ق.
    9. حکیمی، سیدیاسر و دیگران، «چارچوب رویکرد تعلیم و تربیت ولایی در مکتب امام خمینی بر اساس استعاره قرآنی «شجره طیبه»و الگوی«حکمت – بنیان «لقمان حکیم»، پژوهش در مسائل تعلیم و تربیت اسلامی، 31 (59)، 273-332، 1402ش.
    10. راغب اصفهانی، حسین. المفردات. دمشق: دار القلم، 1412ق.
    11. رضوانی، علی اصغر. موعود شناسی و پاسخ به شبهات. قم: مسجد مقدس جمکران، 1386ش.
    12. سلیمی، هدی. «ولایت‌پذیری رسول خدا 4از منظر قرآن و روایات»، فصلنامه مطالعات قرآنی، 5(18)، 1393ش.
    13. صدر، سیدموسی. «نقش متربی در تربیت». پژوهش‌های قرآنی، 15(59 و 60)، 1388ش.
    14. صفایی حائری، علی. مسئولیت و سازندگی؛ روش تربیتی اسلام. قم: بوستان کتاب، 1402ش.
    15. طاهری‌خرم‌آبادی، سیدحسن. ولایت و رهبری در اسلام. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، 1390ش.
    16. طباطبایی، سیدمحمدحسین. المیزان فی تفسیر القرآن، قم: اسماعیلیان، بی‌تا.
    17. طریحی نجفی، فخرالدین. مجمع البحرین. تهران: مرتضوی، 1362ش.
    18. فرهادی، راضیه. تربیت ولایی. تهران: کنکاش، 1400ش.
    19. قرشی بنابی، علی‌اکبر. قاموس قرآن. تهران: دارالکتب الاسلامیة، 1412ق.
    20. قمى، على بن ابراهیم. تفسیر القمی‌. قم‌: دارالکتاب، 1404ق.
    21. کلینی، محمد بن یعقوب. الکافی. تهران: دارالکتب الاسلامیه، 1407ق.
    22. محمدپور، احمد. روش تحقیق کیفی ضد روش: (مراحل و رویه‌های عملی در روش‌شناسی کیفی). تهران: انتشارات لوگوس، 1397ش.
    23. موسوى خلخالى، محمدمهدى‌. حاکمیت در اسلام یا ولایت فقیه‌. قم: دفتر انتشارات اسلامى، 1380ش.
    24. موسوی خمینی، سیدروح‌الله. رساله توضیح المسائل. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینیS، 1391ش.
    25. هاشمی، سیدمحمدتقی. «ولایت تکوینی و تشریعی از نظر امامS». کنگره اندیشه‌های اخلاقی ـ عرفانی امام خمینیS، 1382ش.