نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسنده
گروه فقه تربیتی جامعة المصطفی العالمیة قم
چکیده
تقلب در امتحان و جعل مدرک تحصیلی، افزون بر آسیبهای اخلاقی و اجتماعی، نظام آموزشی را با چالش مواجه میسازد؛زیرا موجب تضعیف اعتماد عمومی به نظام آموزشی، کاهش کیفیت آموزش، سلب فرصتهای برابر آموزشی و ممانعت از تحقق عدالت آموزشی در جامعه میشود؛ از این رو، یکی از اهداف مهم مراکز آموزشی، مقابله با جعل و تقلب است. یکی از راهکارهای مهم در این راستا، تبیین پیامدهای منفی و تعیین حکم شرعی جعل و تقلب است تا با ارائۀ بینش صحیح به متربیان و تقویت باورهای آنان، زمینه جعل و تقلب از میان برود. با این تبیین، پرسش اصلی مقاله حاضر این است که بر تقلب و جعل مدرک تحصیلی چه احکامی تکلیفی و وضعی مترتب است؟ مقاله ر حاضر تلاش دارد با روش توصیفی و تحلیلی از خلال بررسی ادله قرآنی و روایی حکم تقلب در امتحان و جعل مدرک تحصیلی را استنباط نماید. نتایج از مهم پژوهش حاضر میتوان به «شمول عنوان تقلب تحت عناوین فقهی «کذب، غش و تضییع حق الناس» و ترتب حرمت بر آن؛ حرمت جعل مدرک تحصیلی مستند به قاعدۀ حرمت اخلال به نظام؛ عدم جواز دریافت حقوق و مزایا با مدرک جعلی هرگاه مدرک، شرط عقد استخدام باشد» اشاره کرد. هرچند تقلب و جعل مدرک تحصیلی از دیدگاه اخلاقی، جامعه شناختی و روانشناسی تا حدودی مورد بررسی قرار گرفته است اما بررسی فقهی آن به شکل استدلالی کمتر مورد توجه بوده و در این رابطه محتوای قابل اعتنایی تولید نشده است از این رو، ورود به این مساله با رویکرد فقهی و تربیتی از نوآوریهای مقاله پیش رو به شمار میرود.
کلیدواژهها
موضوعات
عنوان مقاله [English]
The ruling on forging academic degrees and cheating in exams at educational institutions from the perspective of educational jurisprudence
نویسنده [English]
- sayed enayatula kazemi
Educational Jurisprudence Department of Al-Mustafa International University of Qom
چکیده [English]
Cheating in exams, in addition to moral and social harms, challenges the educational system; because it undermines public trust in the educational system, reduces the quality of education, deprives individuals of equal educational opportunities, and hinders the realization of educational justice in society. Therefore, one of the important goals of educational institutions is to combat forgery and cheating. One of the key strategies in this regard is to explain the negative consequences and determine the religious (shar'i) ruling on cheating, so that by providing learners with a correct understanding and strengthening their beliefs, the grounds for cheating are eliminated. The main question of this article is: What prescriptive (taklifi) and declaratory (wad'i) rulings apply to cheating and the forgery of academic degrees? This paper seeks, through a descriptive and analytical method, to infer the ruling on cheating in exams and forging academic degrees by examining Quranic and narrative evidence. Among the most important findings of this study are: the inclusion of cheating under the jurisprudential categories of "lying" (kadhib), "deception" (ghish), and "violation of people's rights" (taḍyi' ḥaqq al-nās), and the consequent prohibition (ḥurma) of cheating; the prohibition of forging academic degrees based on the rule of the prohibition of disrupting the system (ḥurmat ikhlāl bi al-niẓām); and the impermissibility of receiving salaries and benefits with a forged degree when the degree is a condition for an employment contract. Although cheating and forging academic degrees have been somewhat studied from ethical, sociological, and psychological perspectives, their jurisprudential examination in a reasoned manner has received less attention, and no substantial content has been produced in this regard. Therefore, addressing this issue from a jurisprudential and educational approach is among the innovations of this paper.
کلیدواژهها [English]
- Tadlis (fraudulent concealment)
- Ghesh (deception/fraud)
- Prohibition of disrupting the system (hurmat ikhlāl bi al-niẓām)
- Employment
- Salary and benefits
- Huquq al-nas (people's rights)
- ابن اثیر، مبارک بن محمد جزری، النهایة فی غریب الحدیث و الأثر، قم، مؤسسه مطبوعاتى اسماعیلیان، چاپ اول، ]بیتا[.
- ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، بیروت، دار الفکر- دار الصادر، چاپ سوم، 1414 ق.
- ابنحمزه محمد بن علی، الوسیلة إلی نیل الفضیلة، قم، مکتبة آیة الله العظمی المرعشی النجفیS، 1408ق.
- احمد بن فارس بن زکریا، معجم مقاییس اللغه، قاهره، المکتبۀ الاسلامیه، چاپ اول، 1430 ق.
- اردبیلی، احمد بن محمد، مجمع الفائدة و البرهان، قم، انتشارات جامعه مدرسین حوزه، چاپ اول، 1403 ق.
- اسدی(علامه حلی)، حسن بن یوسف، إرشاد الأذهان إلى أحکام الإیمان، قم، دفتر انتشارات اسلامى، 1410 ق.
- اسماعیلپور قمشهاى، محمد على، البراهین الواضحات - دراسات فی القضاء، قم، المطبعة العلمیة، 1421ق.
- اعرافی علیرضا. فقه تربیتی، موسسه فرهنگی هنری اشراق و عرفان، 1395ش.
- اعرافی علیرضا. مکاسب محرمه. قم، موسسه فرهنگی هنری اشراق و عرفان، 1400ش.
- امام خمینی، سید روح الله، استفتائات، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(س)، 1392ش.
- امام خمینی، سید روحالله، تحریر الوسیلة، قم، مؤسسه مطبوعات دار العلم، چاپ اول، ]بیتا[.
- انوری، حسن، فرهنگ بزرگ سخن، تهران، انتشارات سخن، چاپ دوم، 1382ش.
- بحرانى، یوسف بن احمد، الحدائق الناضرة، قم، دفتر انتشارات اسلامى، 1405 ق.
- بهجت فومنی، محمد تقی، استفتائات، قم، دفتر معظم له، 1428 ق.
- تبریزی، جواد بن علی:راط النجاه، قم، دار الصدیقه الشهیده، ۱۴۳۳ ق.
- جعفرى لنگرودی، محمدجعفر، ترمینولوژى حقوق، تهران، انتشارات گنج دانش، چاپ دهم، ۱۳۷۸ ش.
- جوهری، اسماعیل بن حماد، الصحاح، بیروت، دارالعلم للملایین، چاپ اول، 1410 ق.
- حر عاملی، محمد بن حسن، وسایل الشیعة، قم، مؤسسة آل البیت؟عهم؟، چاپ اول، 1409 ق
- حسینی خامنهای، علی بن جواد، اجوبه الاستفتائات، قم، دفتر معظم له، چاپ اول، 1428ق.
- حسینی سیستانی، سید علی، فقه برای غربنشینان، ترجمه ابراهیم سید علوی، قم، دفتر معظم له، 1382ش.
- حسینی سیستانی، سید علی، استفتائات، مشهد مقدس، نشر دفتر معظم له، 394 ش.
- حسینی سیستانی، سید علی، المسایل المنتخبه، قم، دفتر آیت الله سیستانی، چاپ نهم، 1422 ق.
- حسینی سیستانی، سید علی، توضیح المسایل جامع، مشهد مقدس، نشر دفتر معظم له، چاپ دوم، 1437 ق.
- خمینی، سیدمصطفی، کتاب الخیارات، قم، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(س)، 1386ش.
- خویى، سید ابو القاسم موسوى، مصباح الفقاهة(المکاسب)؛ 7 جلدی، بیتا.
- راغب، حسین بن محمد، مفردات الفاظ القرآن، بیروت، دارالقلم، 1412ق.
- زمخشرى، محمود بن عمر، الفائق فى غریب الحدیث، بیروت، دارالکتب العلمیة، 1417ق.
- سبزواری، سید عبدالاعلی، مهذب الاحکام، بیروت، مؤسسه المنار، 1413ق.
- سلار دیلمی، حمزه بن عبد العزیز، المراسم فی الفقه الإمامی، قم، منشورات الحرمین، 1404ق.
- شامبیاتی، هوشنگ، حقوق کیفری اختصاصی، تهران، نشر ژوبین، چاپ اول، ١٣٧۶ ش.
- شهید اول، محمد بن مکى عاملی، الدروس الشرعیة، قم، انتشارات اسلامى، چاپ دوم، 1417 ق.
- شیخ انصارى، مرتضى بن محمدامین، کتاب المکاسب، قم، کنگره بزرگداشت شیخ اعظم، چاپ اول، 1415 ق.
- شیخ طوسی، محمد بن حسن، الاستبصار، تهران، دار الکتب الإسلامیة، 1363ش.
- شیخ طوسی، محمد بن حسن، المبسوط، تهران، المکتبة المرتضویة، چاپ سوم، 1387 ق.
- شیخ طوسى، محمد بن حسن، النهایة فی مجرد الفقه و الفتاوى، دارالکتاب العربی، بیروت، چاپ دوم، 1400ق.
- شیخ مفید، محمد بن محمد، المقنعة، قم، مؤسسة النشر الإسلامی، 1410ق.
- صاحب بن عباد، اسماعیل بن عباد، المحیط فی اللغة، بیروت، عالم الکتاب، چاپ اول، 1414 ق.
- صافی گلپایگانی، لطفالله، جامع الاحکام، قم، انتشارات حضرت معصومه (س)، چاپ چهارم، 1417ق.
- طریحی، فخرالدین، مجمع البحرین، تهران، کتابفروشی مرتضوی، چاپ سوم، 1416 ق.
- عمید زنجانی، عباسعلی، آیات الاحکام حقوقی و کیفری، تهران، انتشارات مجد، چاپ اول، 1388 ش.
- فاضل لنکرانی، محمد موحدی، جامع المسایل، قم، انتشارات امیر قلم، چاپ یازدهم، بیتا.
- فراهیدی، خلیل بن احمد، کتاب العین، قم، نشر هجرت، چاپ دوم، 1410 ق.
- فیومى، احمد بن محمد، المصباح المنیر، قم، منشورات دار الرضی، ]بیتا[.
- کلینى، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، 1407 ق.
- مرتضى زبیدى، محمد بن محمد، تاج العروس، بیروت، دار الفکر، 1414ق.
- مدرسی، محمد تقی، تفسیر هدایت، مشهد، بنیاد پژوهشهاى آستان قدس رضوى، چاپ اول، 1377 ش.
- مدرسی، محمد تقی، من هدى القرآن، تهران، دار محبى الحسینG، چاپ اول، 1419 ق.
- معین، محمد، فرهنگ معین، تهران، انتشاارت امیر کبیر، 1376ش.
- مغنیه، محمد جواد، فقه الإمام الصادق%، قم، انتشارات انصاریان، 1414ش.
- مقداد بن عبد اللّٰه سیورى(فاضل مقداد)، کنز العرفان فی فقه القرآن، ج2:
- مکارم شیرازی، ناصر، استفتائات جدید، قم، انتشارات مدرسه امام امیرالمؤمنینG چاپ دوم، 1427 ق.
- مکارم شیرازی، ناصر، رساله احکام برای جوانان، قم، انتشارات مدرسه امام امیرالمؤمنینG چاپ دوازدهم، 1385ش.
- منتظری، حسینعلی، رساله استفتائات، تهران، نشر تفکر، چاپ اول، 1373 ش.
- موسوی خویی، سید ابوالقاسم، منیة السایل، نرم افزار جامع فقه اهلبیتD
- موسوی خویی، سید ابوالقاسم، مصباح الفقاهه، تقر محمد علی توحیدی، چاپ چهارم، بینا، بیتا.
- موسوى خمینى، سید روح الله، توضیح المسایل، قم دفتر انتشارات اسلامى، چاپ هشتم، 1424 ق.
- میرزا سالاری، مهدی، تزویر و جعل، تهران، نشر میزان، ١٣٨۶ ش.
- نائینى، محمد حسین غروى، منیة الطالب فی حاشیة المکاسب، تهران، المکتبة المحمدیة، چاپ اول، 1373 ق.
- نجفى، محمدحسن، جواهر الکلام، بیروت، دار احیاء التراث العربی، چاپ هفتم، 1404 ق.
- هاشمی شاهرودی محمود. فرهنگ فقه، قم، مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهلبیت(. 1382.
)