نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسندگان
1 دانش اموخته دکتری فقه تربیتی جامعه المصطفی العالمیه، افغانستان
2 معلم گروه فقه تربیتی جامعه المطفی العالمیه،پاکستان
چکیده
ساحت عقلانی و رشد همهجانبه استعدادها و تواناییهای عقلی انسان، حائز اهمیت است. نگاه سطحی و غیر مسؤلانه نهادهای تربیتی به این موضوع یک چالش اساسی اکثر نظامهای آموزشی است. بنابراین، بررسی وظایف نهادهای تربیتی نسبت به ساحت مزبور ضرورت مییابد. پژوهش حاضر وظیفهمندی نهاد حکومت را در قبال تربیت عقلانی از دیدگاه فقهی واکاوی میکند. پرسش مهم این است که، تکلیف شرعی نهاد مزبور در قبال تربیت عقلانی شهروندان چیست؟ برای کشف حکم تکلیفی این مساله، ادلۀ فقهی به شیوه تحلیلی و استنباطی با هدف دستیابی به حکم تکلیفی نهاد حکومت و کمک به ارتقای توان تحلیل عقلانی مردم در جامعه دینی، مورد بررسی قرار گرفته است. یافتههای این پژوهش نشان میدهد تربیت عقلانی از نگاه فقهی مورد اهتمام است و فراهم کردن شرایط برای رشد تواناییهای عقلی مردم و توسعه فرهنگ تعقل در جامعه برای حاکم اسلامی مستحب است. آموزش حکمت و بهرهگیری از آن در دعوت به دین، اصلاح و بیدارسازی عقول و نیز آشکارسازی گنجینههای عقلی مردم و رشد عقلی آنان در دو جنبه نظری و عملی برای حاکم اسلامی واجب است.
کلیدواژهها
موضوعات
عنوان مقاله [English]
The analysis of the responsibility of the government institution regarding rational education from the perspective of Islamic jurisprudence
نویسندگان [English]
- Rajab Ali Eftekhari 1
- muhammadlatif mutahari 2
1 Al-Mustafa International University
2 Al-Mustafa International University
چکیده [English]
The intellectual domain and the comprehensive development of human intellectual talents and abilities are of significant importance. A superficial and irresponsible approach by educational institutions toward this matter is a fundamental challenge in most educational systems. Therefore, examining the responsibilities of educational institutions regarding this domain becomes necessary. The present study investigates the duty of the government institution concerning rational education from a jurisprudential perspective. The key question is: What is the religious obligation of the aforementioned institution toward the rational education of citizens? To discover the prescriptive ruling on this issue, jurisprudential evidence has been analyzed using an analytical and inferential method, aiming to determine the prescriptive duty of the government institution and to contribute to enhancing the rational analytical capacity of people in a religious society. The findings of this research indicate that rational education is of concern in Islamic jurisprudence, and it is recommended (mustaḥabb) for the Islamic ruler to provide conditions for the development of people's rational abilities and to foster a culture of reasoning in society. Teaching wisdom and employing it in religious invitation, reforming and awakening minds, as well as uncovering people's intellectual treasures and fostering their rational growth in both theoretical and practical dimensions, are obligatory (wājib) upon the Islamic ruler.
کلیدواژهها [English]
- Education
- Rational Education
- Educational Institution
- Government
- Educational Jurisprudence
- Prescriptive Ruling
* قرآن کریم
* نهج البلاغه
- ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، چاپ سوم، بیروت، دار صادر، 1414 ق.
- اعرافی، علیرضا، تربیت فرزند با رویکرد فقهی، پژوهش و نگارش: سید نقی موسوی، قم موسسه عرفان و اشراق، 1395
- اعرافی، علیرضا، فقه تربیتی، ج26(وظایف نهادهای تربیتی 2حکومت) پژوهش و نگارش محمد کاظم مبلغ قم، مؤسسه اشراق و عرفان 1402.
- بحرالعلوم، محمد، بلغه الفقهیه، تهران، منشورات مکتبه ا لصادق، 1403ق.
- بهشتی، سعید، آیین خردپروری(پژوهشی در نظام تربیت عقلانی بر مبنای سخانان امیر المؤمنین%)، تهران مؤسسه فرهنگی دانش و اندیشه معاصر، 1381).
- جان الیاس، فلسفه تعلیم و تربیت(قدیم و معاصر) ترجمه عبد الرضا ضرابی، قم انتشارات مؤسسه پژوهشی و آموزشی امام خمینی، 1382
- جعفری، محمد تقی، ترجمه و تفسیر نهج البلاغه، ج8، تهران، انتشارات دفتر فرهنگ و اندیشه اسلامی 1374ش.
- جوادی آملی، عبدالله، فلسفه الهی از منظر امام رضا%، قم، اسراء 1383.
- جوهری، اسماعیل بن حماد، معجم الصحاح اللغة والصحاح العربیة، بیروت، دارالعلم للملایین، 1404ق.
- حرانی، حسن بن على ابن شعبه، تحف العقول عن آل الرسول، چاپ چهارم، قم، انتشارات آل علی، 1384ش.
- خوری الشرتونی اللبنانی، سعید، اقرب الموارد فی فصح العربیة والشوارد، قم انتشارات مکتبة المرعشی النجفی، 1403ق.
- دیلمی، حسن بن محمد، ارشادالقلوب الی الثواب، چاپ اول، قم، شریف رضی، 1412ق.
- ربانی، محمد حسن، بررسی اعتبار احادیث مرسل، قم، بوستان کتاب، ۱۳۸۹ش
- زحیلی، وهبه، اصول الفقه الاسلامی، دمشق، دارالفکر، 1403 ق.
- سجستانی، ابی داود سلیمان بن اشعث، السنن فی الحدیث(یا صحیح ابیداود)، لبنان – بیروت دارالفکر، 1421ق.
- شعیری، محمد بن محمد، جامع الاخبار، چاپ اول، نجف، مطبعة حیدریة، بیتا.
- شیخ الاسلامی، حسین، گفتار امیر المؤمنین%، قم، انصاریان، 1384.
- شیخ محمد الطاهر بن عاشور، مقاصد الشریعه، بیروت، نشر البصایر 1377.
- صدوق محمد بن بابویه، (شیخ صدوق)، من لایحضره الفقیه، قم، دفتر انتشارات اسلامی، وابسته به جامعه مدرسین، 1413ق.
- طباطبایی، محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج9، 12، 15، قم، ذفتر انتشارات اسلامی، 1374.
- طوسی، محمد بن حسن(شیخ طوسی)، الفهرست، نجف، المکتبه المرتضویه، بی تا.
- طوسی، محمد بن حسن(شیخ طوسی)، العده فی اصول الفقه، قم محمد تقی علاقبندیان، 1417ق.
- عسکری، ابی هلال، معجم فروق اللغویة(الحاوی لکتاب الفروق اللغویة وجزئا من الکتاب فروق اللغات) پژوهش: بیت الله بیات، قم، مؤسسة النشر الاسلامی، 1426ق.
- فخر رازی محمد بن عمر، تفسیر کبیر(مفاتیح الغیب)، بیروت، داراحیاء التراث العربی، 1420ق.
- فیومی، احمد بن محمد، المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر للرافعی(2جلد) چاپ دوم، قم، مؤسسة دارلحجرة، 1414ق.
- قرائتی، محسن، تفسیر نور، تهران، مرکز فرهنگی درسهای از قرآن، 1383.
- کلینى، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران دار الکتب الاسلامیه، 1365.
- کلینى، محمد بن یعقوب، گزیده کافی، ج1، ترجمه و پژوهش: محمد باقر بهبودی، تهران، شرکت انتشارات علمی فرهنگی، 1386.
- مصباح یزدی، محمد تقی، جامعه و حکومت در اسلام، تهران، نشر صدرا، 1375
- مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، 2، 4، 15، 21، 23، نرم افزار شهید مطهری، قم مرکز پژوهشات کامپیوتری علوم اسلامی {بی تا}.
- مفید، محمد بن محمذ، الامالی(للمفید) قم، انتشارات جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1413ق.
- مکارم شیرازی، ناصر، پیام امام امیرالمؤمنین%، تهران، دارالکتب الاسلامیه، 1390.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب اسلامیة، 1367.
- موسوی خمینی، سید روح اللّه، ولایت فقیه، قم، مؤسسه تنظیم و نشر امام خمینیS، 1381.
)