نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

• جواد ابراهیمی

گروه علمی آموزش الهیات و معارف اسلامی دانشگاه فرهنگیان یزد، یزد، ایران

چکیده

«هویت ملی»، واژۀ ترکیبی و سازۀ مفهومی است که حاصل اجتماع عناصر مختلف، نشان‌گر هویت جامعه در سطح ملی یعنی تمام کشور است. هویت ملی یک‌پارچه در جانب مثبت، سبب ایجاد حس اعتماد و عزت نفس فردی و اجتماعی و نیز وحدت و انسجام ملی قوی می‌شود. در مقابل، تضعیف هویت ملی، موجب ایجاد تفرقه و گسست در جامعه می‌شود.
هویت انواع گوناگونی دارد مانند هویت دینی، ملی، قومی و نژادی و ...؛ هر کدام بر اساس تعریف خاصش قلم‌رو ویژۀ خود را دارد که می‌تواند بین آن‌ها تزاحم و تعارض رخ دهد؛ اکنون پرسش این است که از منظر فقهی حکم پرورش هویت ملی شهروندان کشور چیست و هنگام تعارض و تزاحم میان پرورش هویت ملی یا دینی شهروندان، اولویت با کدام است؟ این پژوهش با مراجعه به ادله فقهی مستند از جمله آیات و روایات تلاش می‌کند دیدگاه اسلام را در این زمینه بیان نماید. ادله مورد استناد در این پژوهش یادکرد قرآن از اقوام و ملل، آیه نفی قتال در ماه حرام، روایات حب الوطن من الإیمان و نیز ادله معارض لزوم هجرت است. یافته‌های پژوهش حاکی است که هویت ملی شهروندان ذیل شاکله مرکب هویت دینی است و پرورش آن در راستای اهداف دینی می‌تواند به عنوان امری راجح مد نظر قرار گیرد. دایرۀ رجحان آن در دایره هم‌سویی با اصول کلی دینی از جمله منع بدعت‌گذاری، وهن و هتک دین و لزوم اقامه مناسک دینی است. بنابراین، در چارچوب احکام اولیه، اولویت و ملاک با ضابطه دین است. بنابه اقتضای مصالح و مفاسد اجتماعی در احکام ثانویه و نیز احکام ولایی حکومتی گاهی ممکن است حکم به لزوم توجه به هویت و مناسک ملی شود.

کلیدواژه‌ها

• هویت
• هویت ملی
• دین
• هویت دینی
• تربیت سیاسی و اجتماعی
• فقه

موضوعات

• احکام شرعی تربیت

عنوان مقاله [English]

The Role of Cultivating National Identity within Religious Society in the Context of Islamic Jurisprudence

نویسنده [English]

• javad ebrahimi

Scientific Department ofTeaching Theology and Islamic Studies, Farhangian University of Yazd, Yazd, Iran

چکیده [English]

“National identity” is a compound term and a conceptual construct formed through the integration of various elements, signifying the identity of a society at the national level—that is, the entirety of a country. In its positive dimension, a cohesive national identity fosters individual and collective self-confidence, enhances social dignity, and strengthens national unity and solidarity. Conversely, the weakening of national identity leads to division and fragmentation within society.
Identity manifests in various forms, such as religious, national, ethnic, and racial identity, among others. Each type, according to its particular definition, possesses its own distinct sphere of reference, and tensions or conflicts may arise among them. The present inquiry, therefore, seeks to determine— from a jurisprudential (fiqhī) perspective— the ruling concerning the cultivation of national identity among a country’s citizens. Furthermore, in cases of tension or conflict between fostering national identity and nurturing citizens’ religious identity, which of the two takes precedence?
This study, through recourse to authoritative juristic evidence—including Qur’anic verses and transmitted narrations (riwāyāt)—endeavors to articulate the Islamic viewpoint on this issue. The evidentiary bases examined in this research include the Qur’an’s references to nations and peoples, the verse prohibiting combat during the sacred months, the narration “Love of homeland is part of faith” (ḥubb al-waṭan min al-īmān), as well as countervailing proofs concerning the obligation of migration (hijrah).
The findings of this research indicate that the national identity of citizens is subsumed within the composite structure of religious identity. Its cultivation, when aligned with religious objectives, may be regarded as a commendable matter (rājiḥ). The scope of such commendability, however, is contingent upon its conformity with overarching religious principles, including the prohibition of innovation in religion (bidʿah), the avoidance of actions that demean or undermine the faith, and the obligation to uphold religious rites.
 Accordingly, within the framework of primary rulings (aḥkām awwaliyyah), precedence and normative criteria are determined by religious standards. Nevertheless, in light of societal interests and harms under secondary rulings (aḥkām thānawiyyah), as well as governmental ordinances (aḥkām wilā’iyyah), circumstances may at times warrant a ruling that emphasizes attention to national identity and national observances.

کلیدواژه‌ها [English]

• Identity
• National Identity
• Religion
• Religious Identity
• Political and Social Education
• Fiqh